Βαδίζοντας προς την αθανασία.

Μεγαλύτερη διάρκεια ζωής υπόσχεται η γενετική.

Το μυστικό της νεότητας, ίσως και της αθανασίας, του ανθρώπου κρύβεται στα κύτταρά του. Ένα μικρό μέρος του DNA, το οποίο χάνεται κατά τη διαδικασία της αντιγραφής, προκαλεί τη γήρανση του κυττάρου και κατ' επέκταση του οργανισμού. Υπάρχει τρόπος να διορθωθεί αυτή η "ατέλεια" και να κερδίσει ο άνθρωπος την αθανασία;

Η επιμήκυνση του ανθρώπινου χρόνου ζωής - και ιδιαίτερα της νεότητας - είναι ένας από τους ευσεβέστερους πόθους των επιστημόνων και αποτελεί παράλληλα ένα από τα πιο σύνθετα προβλήματα των ιατροβιολογικών επιστημών. Είναι, άραγε, δυνατό να επιβραδύνουμε τη διαδικασία της γήρανσης; Αυτό το ερώτημα τέθηκε από καταβολής των επιστημών και εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι σήμερα.
Παρ' ότι πρακτικά δεν έχει βρεθεί τρόπος να επιτευχθεί η αναχαίτιση της γήρανσης, οι επιστήμονες έχουν προσδιορίσει τουλάχιστον έναν σημαντικό βιολογικό παράγοντα που είναι υπεύθυνος γι' αυτήν. Βασισμένοι σε αυτή την ανακάλυψη, μια μικρή στρατιά από οραματιστές επιστήμονες έχουν αναλάβει να ξανακερδίσουν το προνόμιο που έχασε ο άνθρωπος με το προπατορικό αμάρτημα: την αθανασία. Για την επιστήμη της βιολογίας, η επιτυχία σε αυτή την προσπάθεια, έστω και μερική, θα ισοδυναμεί με επανάσταση εναντίον μιας "τυραννίας των γονιδίων" που διαρκεί περισσότερο από ένα δισεκατομμύριο χρόνια.

Γήρανση και Γενετική.

Η γήρανση, σύμφωνα με τη γενετική, οφείλεται στον επηρεασμό του οργανισμού από μια σειρά τυχαίων υποκειμενικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Στους υποκειμενικούς παράγοντες περιλαμβάνονται ο τρόπος και η ποιότητα ζωής (για παράδειγμα, η διατροφή, η γυμναστική κ.λ.π.) αλλά και τυχαία γεγονότα όπως ασθένειες και τραυματισμοί. Οι διατροφικές συνήθειες παίζουν ρόλο στη διαδικασία της γήρανσης. Αν η αυστηρή δίαιτα έχει τα ίδια αποτελέσματα στους ανθρώπους όπως στα πειραματόζωα, τότε η εφαρμογή προγραμμάτων ελεγχόμενης διατροφής μπορεί να αποδώσει έως και 30% επιμήκυνση του χρόνου ζωής, το οποίο ούτε λίγο ούτε πολύ ισοδυναμεί με επιπλέον 30 έως 35 χρόνια. Το περιβάλλον, επίσης, και η αλληλεπίδραση του ατόμου με αυτό έχουν αποφασιστική σημασία (για παράδειγμα, η μόλυνση του περιβάλλοντος κ.λ.π.)

Παρ' ότι η γήρανση μπορεί να θεωρηθεί ως τυχαία διεργασία, η σύσταση του γενετικού υλικού είναι αυτή που καθορίζει την πορεία της. Το 1991, ο Hurley διατύπωσε την τελομεριδιακή θεωρία της γυράνσεως, σύμφωνα με την οποία όλα τα σωματικά κύτταρα (εκτός από τα γαμετικά, δηλαδή τα ωάρια και τα σπερματοζωάρια) χάνουν ένα μέρος γενετικού υλικού από τα τελομερίδια των χρωματοσωμάτων τους, κάθε φορά που διαιρούνται. Έχει υπολογιστεί, μάλιστα, ότι περίπου 30 βάσεις τελομεριδιακού μήκους χάνονται με το πέρασμα κάθε έτους ζωής του οργανισμού.

Έτσι, ύστερα από έναν ορισμένο και πεπερασμένο αριθμό διαιρέσεων, το κύτταρο έχει πλέον χάσει μεγάλο μέρος της τελομεριδιακής αλληλουχίας του και τα άκρα των χρωμοσωμάτων παραμένουν ακάλυπτα. Τα κύτταρα τότε περνούν σε μία παρατεταμένη κατάσταση ηρεμίας, δεν διαιρούνται και σταδιακά πεθαίνουν.

Καρκινικά κύτταρα και αθανασία.

Η διεθνής έρευνα κατά του καρκίνου έχει στρέψει την προσοχή της στα τελομερίδια των χρωμοσωμάτων. Οι επιστήμονες έχουν παρατηρήσει ότι στα καρκινικά κύτταρα υφίστανται μηχανισμοί διατηρήσεως του μήκους των τελομεριδίων, οι οποίοι προσφέρουν σε αυτά ικανότητες συνεχούς πολλαπλασιασμού. Η μελέτη αυτών των μηχανισμών μπορεί να προσφέρει ουσιαστικές λύσεις στην καταπολέμηση του καρκίνου, αλλά και εκπληκτικές δυνατότητες διαρκούς ανανεώσεως των φυσιολογικών ιστών. Δεν είναι τυχαίο το ότι γενετιστές, γεροντολόγοι, ενδοκρινολόγοι και ογκολόγοι σε ολόκληρο τον κόσμο καταβάλλουν μεγάλες προσπάθειες για τον εντοπισμό του γονιδίου της ανθρώπινης τελομεράσης, μιας πρωτεΐνης η οποία έχει βρεθεί σε κατώτερους οργανισμούς και έχει την ιδιότητα να επιμηκύνει τα τελομερίδια των χρωμοσωμάτων. Η ελεγχόμενη ενεργοποίηση της τελομεράσης θα έχει αναγεννητικά αποτελέσματα σε φυσιολογικά κύτταρα που γερνούν, προσφέροντας θεωρητικά τη δυνατότητα μιας αιώνιας νιότης. Αν ανακαλυφθούν οι μηχανισμοί που ελέγχουν το τελομεριδιακό μήκος, η ανθρωπότητα θα έχει στα χέρια της απεριόριστη ικανότητα επιμήκυνσης του χρόνου ζωής, καθώς και αποτελεσματικά φάρμακα κατά του καρκίνου.

Γεροντολόγοι και γενετιστές πιστεύουν ότι μέσα στα επόμενα χρόνια θα χαρακτηριστούν όλα τα γονίδια τα οποία συνδέονται με τη μακροζωία. Άμεσο αποτέλεσμα της ανακάλυψης αυτής θα είναι το ότι πολλές από τις διεργασίες της γηράνσεως θα μπορούν να ανασταλούν και ο μελλοντικός άνθρωπος ενδεχομένως να μπορεί να ζει περισσότερα από 150-200 χρόνια. Μπορεί να αγγίζει τα όρια της επιστημονικής φαντασίας, αλλά είναι πολύ πιθανόν ορισμένοι άνθρωποι που ζουν σήμερα ανάμεσά μας να βρίσκονται εν ζωή ακόμη και έπειτα από 400 χρόνια. Ο μόνος περιορισμός σε αυτήν τη διαρκή αύξηση του χρόνου ζωής θα είναι τα όρια της εκάστοτε τεχνολογίας.